ศูนย์สมเด็จพระเทพรัตนฯ

แก้ไขความพิการบนใบหน้าและกะโหลกศีรษะ
รพ.จุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย

ประเภทของความพิการ

นพ.จรัญ มหาทุมะรัตน์

Craniofacial Surgery หมายถึง การผ่าตัดแก้ไขความพิการบนใบหน้าและกะโหลกศีรษะชนิดรุนแรง(craniofacial deformities) ซึ่งความพิการนั้นอาจมีสาเหตุมาจากความพิการแต่กำเนิดหรือเกิดขึ้นภายหลัง เช่น เนื้องอก หรืออุบัติเหตุ เป็นต้น
แต่ก่อนการรักษาความพิการบนใบหน้าชนิดรุนแรงโดยการผ่าตัดทำได้ไม่ค่อยดี หรือบางรายอาจกล่าวได้ว่าทำไม่ได้เลย ต้องปล่อยให้ผู้ป่วยรับสภาพไปตามยถากรรม เช่น ความพิการในผู้ป่วยที่มีรอยเชื่อมของกะโหลกศีรษะติดเร็วกว่าปกติ เช่น โรคครูซอง (Crouzon syndrome), โรคเอแพร์ต (Apert syndrome), ความพิการที่ผู้ป่วยมีกระบอกตาห่างกันมากกว่าปกติ (frontonasal dysplasia) หรือกระบอกตาอยู่ต่างระดับกัน (orbital dystopia) เป็นต้น  จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2510 ศัลยแพทย์ตกแต่งชาวฝรั่งเศส ชื่อ พอล เทสสิเออร์ (Paul Tessier) ได้ประสบผลสำเร็จในการผ่าตัดรักษาผู้ป่วยที่มีความพิการดังกล่าว โดยการผ่าตัดร่วมกับประสาทศัลยแพทย์ มีการวางแผนการรักษาร่วมกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญสาขาอื่นๆอีกประมาณ 12 สาขา เรียกว่า เป็นการทำงานแบบสหสาขาวิชาชีพ (multidisciplinary team) จึงประสบความสำเร็จ ได้แก่ กุมารแพทย์, แพทย์ทางพันธุกรรม, จักษุแพทย์, แพทย์ทางหู คอ จมูก, จิตแพทย์, วิสัญญีแพทย์, ทันตแพทย์ และทันตแพทย์จัดฟัน, นักอรรถบำบัด, นักสังคมสงเคราะห์, พยาบาล ฯลฯ เป็นต้น

ความพิการประเภทต่างๆ

โรคความพิการบนใบหน้าและกะโหลกศีรษะ (craniofacial deformities) สามารถแบ่งกลุ่มใหญ่ ได้ดังต่อไปนี้

1. โรคความพิการที่รอยเชื่อมของกะโหลกศีรษะและใบหน้าเชื่อมติดกันเร็วกว่าปกติ (premature fusion of cranial suture หรือ craniosynostosis)

แบ่งออกได้เป็น 2 กุล่ม ได้แก่

1. กลุ่มที่มีความผิดปกติหลายอย่างในร่างกาย (syndromic craniosynostosis)
   • โรคครูซอง (Crouzon Syndrome)
   • โรคเอเปิต (Apert Syndrome)
   • โรคไฟเฟอร์ (Pfeiffer Syndrome)
   • โรคคาเพนเตอร์ (Carpenter Syndrome)
   • โรคเซเตอร์-โชเซน (Satre-Chotzen Syndrome)
2. กลุ่มที่ผิดปกติที่รอยต่อกะโหลกศีรษะตำแหน่งเดียว (non-syndromic craniosynostosis)
   • ศีรษะยาวผิดปกติในแนวหน้าหลังคล้ายเรือ(scaphocephaly จาก sagittal craniosynostosis)
   • ศีรษะรูปสามเหลี่ยม เป็นสันที่หน้าผาก (trigonocephaly จาก metopic craniosynostosis)
   • ศีรษะเบี้ยว (plagiocephaly จาก unilateral coronal synostosis)
   • อื่นๆ

2. ความพิการที่มีกระบอกตาอยู่ตำแหน่งผิดปกติ

• กระบอกตาห่างกันมากกว่าปกติ (orbital hypertelorism)
• กระบอกตาอยู่ต่างระดับกัน (orbital dystopia)
• กระบอกตาเล็กผิดปกติ (microorbit)

3. ภาวะใบหูเล็กแต่กำเนิด (microtia)

4. โรคใบหน้าเล็กแต่กำเนิด (craniofacial microsomia)

- เป็นความพิการที่มีใบหน้าด้านหนึ่งด้านใดเล็กกว่าปกติ (hemifacial microsomia) หรือเป็นทั้งสองด้าน

5. โรคงวงช้าง (frontoethmoidal encephalo meningocele)

6. ความพิการที่มีร่องแหว่งบนใบหน้าแต่กำเนิด (facial clefts)

7. ความพิการแต่กำเนิดอื่นๆ

• โรคปิแอร์-โรแบง (Pierre Robin sequence)
• โรคเทรชเชอร์-คอลลิน (Treacher Collins syndrome)

8. ความพิการที่เกิดขึ้นภายหลัง

• โรคใบหน้าเหี่ยวแห้ง (progressive hemifacial atrophy)
• ภาวะขากรรไกรเล็ก (micrognathia), คางเล็ก (microgenia), ข้อต่อขากรรไกรล่างติดแข็ง (T.M.J. ankylosis)
• ความพิการใบหน้าภายหลังการบาดเจ็บ (posttraumatic)
• ความพิการใบหน้าภายหลังผ่าตัดเนื้องอก (post-tumor resection)